Bên trong cú lật ngược 4-1 ở Phú Thọ: thể thức ngắn, nhánh thua và ngôi số 1 mong manh

Có những trận đấu mà tỷ số kể câu chuyện theo cách ngược lại với điều khán giả tưởng. Set hai của trận chung kết nội dung đôi nam nữ thuộc Predator Pro Billiard Series, diễn ra trên bàn đấu tại Nhà thi đấu Phú Thọ, TP.HCM, là một ví dụ như vậy. Aloysius Yapp, tay cơ đang giữ vị trí số 1 trên hệ thống WNT (World Nineball Tour), dẫn trước tới 4-1 và chỉ còn cách chiến thắng vài ván. Rồi cặp Liu Shasha (Trung Quốc) và Hsieh Chia-Chen (Đài Bắc Trung Hoa) lật ngược thế trận, khép lại trận chung kết với phần thưởng 38.000 USD dành cho đội vô địch. Tôi ngồi lại với tập ghi chú khi khán đài đã vãn người. Tôi là kẻ ngồi lại với bảng số khi khán đài đã tắt đèn - bạn có thể gọi là việc, tôi gọi là phận. Con số 4-1 ấy không lớn. Vấn đề là nó mong manh đến mức nào trong một thể thức đấu ngắn. Đây không phải một giải đấu đơn lẻ mà là một cụm sự kiện. Theo lịch công bố, TP.HCM đăng cai ba giải thuộc Predator Pro Billiard Series trong mùa này, kèm theo Saigon Open và cả giải Vô địch Thế giới 10 bi nam. Cách tổ chức như vậy cho thấy một chiến lược rõ ràng: gom nhiều thể thức vào một thị trường để tối đa hóa giá trị khán giả và truyền thông. Nội dung đôi nam nữ là phần trình diễn được thiết kế để dễ phát sóng. Thể thức gồm ba set, mỗi set đấu tới 4 ván thắng, và nếu cần sẽ có loạt "shootout" để phân định. Với tay cơ quen đấu đường dài, đây là một kiểu chơi khác về bản chất: mỗi ván chỉ vài phút, mỗi sai sót trả giá tức thì. Cần nói rõ đây là bi-a Mỹ 9 bi, không phải snooker hay bi-a Trung Quốc 8 bi. Sự khác biệt không chỉ ở tên gọi. Trong 9 bi, các bóng phải được đánh theo thứ tự tăng dần từ 1 tới 9, và bóng số 9 quyết định ván. Đó là một thể thức nhanh, phụ thuộc nhiều vào cú phá bóng, và có xác suất bất ngờ cao hơn hẳn so với snooker. Không có chuyện xây dựng thế trận dài hơi như trong snooker; mọi thứ diễn ra trong vài cú đánh. Hiểu điều này, người ta mới thấy vì sao một trận chung kết có thể đảo chiều nhanh đến vậy. Về lực lượng, số 1 trên bảng xếp hạng và một tay cơ mới nổi xếp chung một cặp. Yapp là gương mặt nam đứng đầu WNT, còn Silviana Lu được giới thiệu là tay cơ đang bứt phá ở hệ thống nữ. Truyền thông gọi họ là "cặp đôi quyền lực". Phía bên kia, Liu Shasha là nhà vô địch chín bi nữ ba lần - một thành tích đã được khẳng định từ lâu. Hsieh Chia-Chen, 33 tuổi, ít được nhắc tới hơn nhiều trong các bản tin trước giải. Đây là một cặp đấu có một ngôi sao đã thành danh và một nửa còn lại ít tên tuổi hơn, chứ không phải hai ngôi sao ngang tầm. Trước khi tin một con số, tôi hỏi nó sinh ra từ đâu. Kết quả trận chung kết này sinh ra từ những ván đấu được quyết định bởi kỹ năng chuyên biệt, không phải bởi khả năng đánh bóng thuần túy. Cú nhảy (jump shot) và các pha an toàn (safety) là hai yếu tố định đoạt phần lớn các ván then chốt. Trong 9 bi, khi bóng mục tiêu bị chắn, người chơi buộc phải chọn giữa một pha nhảy qua bóng chắn hoặc đánh an toàn để đẩy đối thủ vào thế khó. Cả hai kỹ năng này đã xuất hiện dày đặc ở trận chung kết. Liu Shasha thực hiện một pha kết hợp nhảy với bóng số 2 và số 5 thành công, rồi sau đó là một cú nhảy chạm bóng số 2. Ở ván quyết định của set cuối, một pha đánh an toàn kéo dài giữa hai bên đã định đoạt kết cục. Đây là điểm rất đặc trưng của 9 bi: trong nhiều tình huống, cú đánh hay nhất không phải cú ghi điểm, mà là cú buộc đối phương phải mắc lỗi. Cặp Liu - Hsieh còn dùng một pha phá bóng kiểm soát (dry break) để giành ván, tức là chủ động không phá tung bàn mà giữ thế trận theo ý mình. Đó là tư duy của người tin rằng mình có thể thắng bằng kiểm soát, không cần thắng bằng lực. Ngược lại, phía Yapp - Lu để lại dấu vết ở đúng những thời điểm nhạy cảm nhất. Yapp đánh hỏng một quả chín bi ở thế không mấy khó, hỏng một quả năm bi khó, và phạm lỗi chạm bóng trắng (scratch) trong một pha nhảy. Với Liu, người ta thấy một quả bốn và một quả chín được xử lý dưới áp lực cao. Ba khoảnh khắc sai sót của Yapp, đặt cạnh nhau, tạo thành một kiểu mẫu đáng chú ý: lỗi tập trung ở giai đoạn quyết định. Tôi không vội kết luận về tâm lý thi đấu của một tay cơ chỉ qua một trận, nhưng đó là một điểm cần theo dõi. Điều đáng nói hơn cả là hành trình của đội vô địch. Họ thua ngay trận mở màn, rơi xuống nhánh thua, rồi phải thắng liên tiếp. Ở tứ kết và bán kết, họ đều lật ngược tình thế trước đối thủ dẫn trước. Gần như trận nào cũng kéo dài đủ ba set, và có lần phải giải quyết bằng loạt shootout. Đây không phải một chức vô địch của phong độ hủy diệt. Đây là chức vô địch của sức bền tâm lý - kiểu vô địch mà người ta chỉ thấy rõ khi nhìn lại toàn bộ chặng đường, chứ không phải ở khoảnh khắc nâng cúp. Người ta thấy một cú ghi điểm quyết định, tôi thấy những ván lặng lẽ dẫn đến nó. Nếu chỉ nhìn vào kết quả, người ta dễ kết luận rằng ngôi số 1 WNT của Yapp đang lung lay. Tôi không nghĩ vậy, và đây là chỗ tương quan khác với nhân quả. Thể thức ba set, mỗi set đấu tới 4 ván, cộng thêm loạt shootout, là một thiết kế nén khoảng cách trình độ lại rất mạnh. Khi mỗi ván chỉ vài phút và một sai sót có thể mất cả ván, xác suất xảy ra bất ngờ tăng lên đáng kể. Một cặp đi từ nhánh thua hoàn toàn có thể thắng một cặp mạnh hơn trên giấy tờ, nếu đúng thời điểm họ tận dụng được các ván quyết định. Kết quả này không dự báo phong độ đánh đơn của bất kỳ ai. Cũng cần tách nhãn "cặp đôi quyền lực" ra khỏi thực lực thi đấu. Nhãn đó là cách đóng gói câu chuyện, không phải một hạng mục xếp hạng. Yapp có neo cạnh tranh là vị trí số 1, còn Lu được mô tả là tay cơ đang bứt phá, chứ chưa phải đã ở đỉnh hệ thống nữ. Trận thua này nói về một trận đấu, không nói về cả một sự nghiệp. Mặt khác, chính việc tồn tại nhánh thua đã cho cặp Liu - Hsieh cơ hội thứ hai, và chính việc các set ngắn đã cho họ cơ hội lật ngược. Thể thức không chỉ công bằng hay không công bằng - nó còn viết nên kịch bản. Nhìn rộng ra, cụm sự kiện tại TP.HCM là một tín hiệu về dòng chảy của bi-a chuyên nghiệp. Việc một thương hiệu cơ và bàn như Predator gắn tên mình với cả một chuỗi giải, thiết kế để phát sóng, cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển. Sự hiện diện của các tay cơ nữ và nội dung đôi nam nữ trên cùng sân khấu cũng làm tăng độ hiện diện của bi-a nữ. Phần thưởng 38.000 USD cho đội vô địch là một con số trung bình của hệ thống, đủ để thấy đây là sân chơi thương mại cỡ vừa, vận hành bằng tài trợ thiết bị nhiều hơn là bằng tiền bản quyền truyền hình. Điều đáng theo dõi tiếp theo không nằm ở trận chung kết này. Liu Shasha còn tham dự Saigon Open trong cùng cụm sự kiện, và đó mới là dữ liệu có ý nghĩa hơn về phong độ của cô. Với Yapp, kỳ giải xếp hạng WNT kế tiếp sẽ cho biết những sai sót ở chung kết là cá biệt hay lặp lại. Còn với TP.HCM, việc đăng cai một cụm ba giải cùng lúc là một tín hiệu đáng ghi nhận. Bóng đá có nhịp riêng, dữ liệu có nhịp riêng; nhiều năm tôi mới biết để chúng đứng chung một câu. Và trong bi-a, một cú phá bóng kiểm soát có thể không ồn ào, nhưng nó nói lên rất nhiều về người đã tính trước đường bóng.